Doğuma yaklaşan anne adaylarının bana en sık sorduğu sorulardan biri şu: "Doktor hanım, NST'de sancı kaç çıkarsa doğum başlar?" Cihazın ekranındaki rakamları görüp de ne anlama geldiğini bilememek gebeliğin son haftalarında haklı bir endişe yaratıyor. Bu yazıda hem sancı (toco) değerlerini hem de bebeğin kalp atışını gösteren sayıları, muayenehanemde hastalarıma anlattığım sadelikte açıklayacağım.
20 dakikalık NST ölçümünde 40 mmHg üzerinde, düzenli ve en az 3 kasılma görülüyorsa doğum eyleminin başladığı kabul edilir. Ancak tek başına rakam yeterli değildir; sancının düzenli tekrarlaması, nişan gelmesi, su gelmesi ve rahim ağzında açılma olması birlikte değerlendirilir.
Doğum eyleminin başladığını söyleyebilmek için NST'de üç ölçütün bir arada olmasını beklerim: kasılmanın 40 mmHg üzerinde olması, 20 dakikada en az 3 kez tekrarlaması ve bu tekrarın düzenli olması. Bu üçü aynı anda varsa doğum başlamış demektir.
Her anne adayının kasılmaları birbirinden farklıdır. Bazı annelerde kasılmalar daha hafif seyretse de doğum ilerleyebilir; bu yüzden sadece ekrandaki sayıya değil, tabloyu bütün olarak okurum. Doğum sürecini Antalya Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. Nilüfer Yüksel olarak; bireysel farklılıklarınızı, diğer doğum belirtilerini ve NST değerlerinizi birlikte dikkate alarak değerlendiririm.
NST cihazının karına yerleştirilen ikinci probu "toco"dur ve rahim kasılmalarını gösterir. Hastalarımın en çok merak ettiği rakamlar (20, 30, 100 gibi) bu probdan gelir. Burada bilinmesi gereken önemli bir nokta var: dış toco probu gerçek basıncı mmHg cinsinden ölçmez, göreceli bir sayı verir. Bu yüzden asıl belirleyici olan, sayının kendisinden çok kasılmanın düzenli tekrarlamasıdır. Aşağıdaki tablo yol gösterici bir referanstır:
| Toco değeri | Ne anlama gelir? |
|---|---|
| 10-20 | Hafif kasılma. Genelde ağrısızdır, çoğu zaman Braxton-Hicks (yalancı sancı) olabilir. |
| 30-40 | Orta şiddette kasılma. Düzenliyse doğum eyleminin başlangıcı olabilir. |
| 50-70 | Belirgin kasılma. Düzenli tekrarlıyorsa doğum eyleminin göstergesidir. |
| 70-100 ve üzeri | Güçlü kasılma. Aktif doğum eylemine işaret eder. |
Tablodaki değerler genel değerlendirme içindir, cihaz ayarına ve anne adayının karın yapısına göre değişebilir. Bu nedenle "toco 40 oldu, doğum başladı" gibi kesin bir yorum tek başına doğru olmaz; kasılmanın düzeni, süresi ve diğer doğum belirtileri birlikte okunmalıdır. Doğum sancısının nasıl bir his olduğunu merak ediyorsanız doğum sancısı nasıl olur yazımı okuyabilirsiniz.
Non-Stres Test (NST), bebeğin kalp atışlarını, hareketlerini ve rahim kasılmalarını kaydeden pratik bir cihazdır. İnvaziv değildir, yani vücuda hiçbir müdahale gerektirmez. "Non-stres" adı da buradan gelir: test ne bebeği ne de anneyi strese sokar, bebeğin doğal davranışlarını olduğu gibi kayıt altına alır.
NST; rahim kasılmalarını, bebeğin uyarılara verdiği tepkileri, kalp atış hızını ve dolaylı olarak oksijenlenmesini değerlendirir. Genellikle 26-28. haftadan itibaren uygulanabilir. Yüksek riskli gebeliklerde, doğum tarihinin geçmesinde veya doktorun bebeği yakından izlemek istediği her durumda yapılır; normal seyreden gebeliklerde de rutin olarak uygulanabilir.
Ekranda gördüğünüz üç haneli sayılar (140, 160, 180 gibi) bebeğin dakikadaki kalp atış hızıdır. Sağlıklı bir bebekte bu değer 120-160 arasında dalgalanır; hareket ettikçe yükselir, dinlenince düşer. Bu dalgalanma iyi bir işarettir.
Sağlıklı bir NST'de kalp atış çizgisi sürekli küçük dalgalanmalar (variabilite) gösterir. Çizginin düzleşmesi, yani bu dalgalanmanın kaybolması iki nedene bağlı olabilir: bebek uyuyor olabilir ya da dikkat edilmesi gereken bir durum söz konusu olabilir. Bu durumda önce anne adayına tatlı bir şeyler atıştırması söylenir ve test tekrarlanır. Dalgalanma geri gelirse endişe edilecek bir şey yoktur.
NST genellikle 20 dakika sürer. Bebek uykudaysa veya yeterli hareket alınamıyorsa süre 40 dakikaya kadar uzatılabilir. Yorumlarken bir arada baktığım başlıca noktalar şunlardır:
Bu dört başlık uyumlu olduğunda NST "reaktif", yani güven verici kabul edilir. Merak ediyorsanız gebe doğumda ne hisseder yazıma da göz atabilirsiniz.
NST, gebeliğin 26-28. haftalarından itibaren bebeğin genel sağlık durumunu değerlendirmek için yapılır. Doktorun bebeği daha yakından takip etmek, ek test istemek ya da doğumun başladığını kontrol etmek istediği durumlarda uygulanır. NST'ye girilmesini gerektiren başlıca durumlar:
NST'ye tok gidilir. Açlık bebeğin hareketlerini azaltarak yanıltıcı sonuçlara yol açabilir. Tok olmak, hatta teste gelmeden önce tatlı bir şeyler atıştırmak bebeğin hareketliliğini artırır; bu da testin daha kısa sürede ve net sonuçlanmasını sağlar. Ayrıca test 40 dakikaya kadar uzayabileceği için, bölünmemesi adına teste girmeden önce tuvalete gitmenizi öneririm. Karnınızı kolayca açabileceğiniz rahat kıyafetler tercih edin.
Bebek test sırasında hiç hareket etmezse önce annenin aç olup olmadığı sorulur ve tatlı bir şeyler atıştırması istenir, ardından test tekrarlanır. Çoğu zaman bebek sadece uyuyordur ve kısa bir süre sonra hareketlenir.
Bebeğin kalbi dakikada 120-160 aralığında atıyorsa ve hareket ettikçe kalp atışı yükselip dinlenince normale dönüyorsa her şeyin yolunda olduğunu düşünürüz. Hareketin kalıcı olarak azaldığı durumlarda ise ek değerlendirme yapılır. Bu konuda anne karnında bebek hareketlerini nasıl sayacağınızı anlattığım yazı yardımcı olabilir.
NST değerlerini yorumlamak deneyim ister ve her gebelik kendine özeldir. Ekrandaki sayılardan endişe ettiğiniz bir durum varsa yorum yapmakta acele etmeyin; kliniğimizden randevu alarak gebeliğinize özel değerlendirme yaptırabilirsiniz.
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı